Shri Shantananda Saraswati: 
Het Zelf, Atman, is altijd en in alle omstandigheden en overal zuiver bewustzijn en pure gelukzaligheid. Toch zal de briljante straling van het Zelf, Atman, alleen in de juiste zetting tot uiting komen, dat wil zeggen wanneer lichaam, geest en het hart gezuiverd zijn.
Hiervoor is mantrameditatie gegeven. Een mantra vertegenwoordigt een grote kracht die in meditatie het wezen zuivert. Door dagelijks te mediteren wordt het innerlijk van de mens stap voor stap gezuiverd.

Ter inleiding.
Over meditatie kreeg ik goede observaties en goede vragen. Veel observaties zijn heel herkenbaar en vooral erg goed beschreven, wat al een kunst op zich is, en ze zijn heel eerlijk, wat een andere grote kunst is.
Het volgende is een persoonlijke ervaring van iemand.
Advies: ga dit niet oppervlakkig lezen, niet zoals een gewoon verhaaltje. Ga er even voor zitten en neem er de tijd voor om het met volle aandacht te lezen.

M (Meditant), schreef me:

Rob, dit is een verhaal over meditatie. Ik weet eigenlijk niet zo goed wat ik ermee aan moet.
Sinds een aantal maanden mediteer ik (weer), als ik daar de gelegenheid voor kan vinden. De aard van de meditatie is door de maanden heen echter veranderd. Het doel was om de puzzelstukjes op hun plaats te laten vallen. Door er gewoon maar te zijn, maar met mijn veranderende belangstelling, veranderde het 'er zijn' in het herkauwen van onbegrepen dingen, soms net zolang totdat ik het begreep. Ik durf dat echter ook geen reflexie te noemen. Of de aard van de meditatie veranderde in een onderzoek naar 'waar zit wat', of ik haalde een mantra van stal (wat wel interessant was maar niets toevoegde), of wat zich ook maar voordeed.
Natuurlijk ben ik de ene keer rustiger, en de andere keer juist erg denkerig, maar dat is snel omzeild.
Ik heb verschillende niveaus onderscheiden, waarop ik mij kan 'bevinden'.
Eerst is er gewoon zijn, dan komt er een 'laag' met gedachten. Vlak 'onder, boven of naast' de gedachten zit het observeren ervan. Dan is er ook nog een laag zonder gedachten, maar met weet hebben van de gedachteloosheid.
Het 'diepste' zit gedachtenloze stilte, hoewel dat eigenlijk niet 'diep' kan zitten omdat de stilte er altijd is. Hoe 'dieper' ik ga, hoe meer aan de oppervlakte ik lijk uit te komen.(?)
Over de 'diepste' laag kan eigenlijk niets gezegd worden, behalve dat ik er (na afloop) energie van gekregen lijk te hebben, maar dat geldt voor meer 'lagen'. Er zijn echter ook 'lagen' waar ik duf of loom van word.
De meditatie duurt nooit langer dan 30 minuten, meestal ben ik na ca. 20 minuten gewoon klaar en gaan vanzelf m'n ogen weer open.
Ik lijk alle kanten op te kunnen met de meditatie, maar wat ik precies doe hangt af van het doel en het doel heb ik uit het oog verloren.
De vraag is nu: wat is het doel van de meditatie? 
Wil je aub je licht hierover laten schijnen Rob?

Hallo M.,
Goede observaties! Eerst iets algemeens, daarna ga ik dan op de details in.
Om te beginnen: ik begrijp je hele verhaal heel goed, ook vanuit mijn eigen ervaring. 
Als ik het over meditatie heb, dan bedoel ik altijd mantra-meditatie. Dat moet je even voor ogen houden als je mijn verhaal verder leest.
De mantra moet je gekregen hebben van een goeroe.
Over mantra-meditatie staat een uitgebreid artikel op deze website: het artikel (pdf) van Sudhir. Lees dat aub ook aandachtig door. Erg interessant. 
Ook kun je hem beluisteren: [1] en [2] (mp3)

Meditatie heeft in de eerste plaats twee doelen:
- Weerspiegeling van (en daardoor inzicht in) de drukte in de geest. De geest die in beslag genomen wordt door ontelbaar veel gedachten, die zonder uitzondering allemaal vrij spel krijgen en waarover in de loop der tijd de mens alle controle verloren heeft. Uiteindelijk moet een meditant zover komen dat hij de controle over zijn geest weer ‘terugpakt’.
- Vervangen van cirkelende gedachten die de geest in beslag houden als de persoon in rust verkeert. De geest wordt vervolgens doordrenkt, 'gemarineerd', in de klank van de mantra (met de nadruk op KLANK!). Dit moet leiden tot verfijning (waar alle cirkelende gedachten tot vergroving leiden) en tot vermeerdering of regeneratie van subtiele fijne energie. Nodig voor de buddhi (je onderscheidingsvermogen) en de citta (je herinnering) met betrekking tot respectievelijk waar/onwaar en het Zelf.
Ik ga hieronder op de details van je observatie in.

[M.] Sinds een aantal maanden mediteer ik (weer), als ik daar de gelegenheid voor kan vinden.
[Rob] In deze moderne tijd hebben wij niet meer geleerd om onder discipline te staan. Dat leidt tot de gedachte dat je tóch goed bezig bent als je alleen mediteert als ‘als ik daar de gelegenheid voor kan vinden’.
Als je werkelijk wilt gaan voor bevrijding en zelfrealisatie, zou je dat om moeten draaien: je leven moet om meditatie, reflectie en studie gaan draaien. Werken en sociale bezigheden doe je maar tussendoor, want dat is minder belangrijk. Twee keer per dag een half uur meditatie beschouw ik zelf als de twee ophangpunten van de dag. Alle andere bezigheden hangen daartussen. Twee maal per dag een half uur meditatie, liefst op vaste tijden, zijn de kapstokken waar je dag aan opgehangen is. Al het andere wijkt voor die twee maal een half uur.

[M.] De aard van de meditatie is door de maanden heen echter veranderd. Het doel was om de puzzelstukjes op hun plaats te laten vallen, door er gewoon maar te zijn, maar met mijn veranderende belangstelling, veranderde het 'er zijn' in het herkauwen van onbegrepen dingen, soms net zolang totdat ik het begreep.
[Rob] Dat is geen meditatie. Dat is spielerei. Het zal je ego versterkt hebben.

[M.] Ik durf het ook geen reflexie te noemen, Of de aard van de meditatie veranderde in een onderzoek naar 'waar zit wat',...
[Rob] Het is geen reflexie en geen onderzoek. Het is heel simpel: óf je mediteert, óf je mediteert niet. Het is net als met zwangerschap: een béétje zwanger is onmogelijk.

[M.] ... of ik haalde een mantra van stal (wat wel interessant was maar niets toevoegde),
[Rob] haha, toen was je echter wel goed bezig! In tegenstelling tot wat je denkt.
Alleen het ego wil altijd iets toevoegen of veranderen, dus alleen het ego was ontevreden met zo’n mantra die niets toevoegde.
Het Zelf is één, compleet en volmaakt, wat zou je daar aan toe willen voegen? Als dat zou kunnen, zou het Zelf niet één of volmaakt zijn.

[M.] Natuurlijk ben ik de ene keer rustiger, en de andere keer juist erg denkerig, maar dat is snel omzeild.
[Rob] Zie boven, het algemene deel. Dit is wat ik bedoelde met de eerste van de twee eerste doelen. Dat heb je prima gedaan: gezien en gelaten. Dat is juist. Maar daarna ga je terug naar het luisteren naar de klank van de mantra. Dat is meditatie.

[M.] Ik heb verschillende niveaus onderscheiden, waarop ik mij kan 'bevinden'. Eerst is er gewoon zijn, dan komt er een 'laag' met gedachten. Vlak 'onder, boven of naast' de gedachten zit het observeren ervan. Dan is er ook nog een laag zonder gedachten, maar met weet hebben van de gedachteloosheid.
[Rob] Je hebt geen ongelijk met je observaties, je kunt deze zaken ook niet vermijden, ik herken ze ook wel, maar ik geef je een ernstige waarschuwing: de aandacht hiervoor is NIET waar het om gaat!
Het ego pakt dit op als nieuw speelgoed en zo versterkt het ego zich. Dit is nu juist wat je NIET wilt. Je ziet hopelijk: de valkuil is reuzegroot. Je stapt er met open ogen in en je hebt het niet eens in de gaten als je erin gevallen bent.

[M.] Het 'diepste' zit gedachtenloze stilte, hoewel dat eigenlijk niet 'diep' kan zitten omdat de stilte er altijd is.
[Rob] Je hebt gelijk.

[M.] Hoe 'dieper' ik ga, hoe meer aan de oppervlakte ik lijk uit te komen.
[Rob] Dat klopt. Binnen lijkt buiten te worden, maar feitelijk wordt het één. De grens ertussen vervaagd. Waardoor het onderscheid tussen binnen en buiten verdwijnt. Ditzelfde gaat op voor diep en oppervlakkig.

[M.] Over de 'diepste' laag kan eigenlijk niets gezegd worden, behalve dat ik er (na afloop) energie van gekregen lijk te hebben, ... 
[Rob] Dat is fijne energie. Nu kom je bij het volgende doel van meditatie. Meditatie is als energiewinning. Maar geen energie voor het dagelijks werk (dat doe je op tijdens nachtelijke rust), maar energie die je nodig hebt voor je subtiele thuisreis: de weg terug naar jezelf (de verloren zoon, die na zijn varkenstrog-periode besluit om terug te keren naar zijn vader).

[M.] ... maar dat geldt voor meer 'lagen'. Er zijn echter ook 'lagen' waar ik duf of loom van word.
[Rob] Klopt. Gewoon links laten liggen.

[M.] De meditatie duurt nooit langer dan 30 minuten, meestal ben ik na ca. 20 minuten gewoon klaar en gaan vanzelf m'n ogen weer open.
[Rob] Hier kun je op twee manieren mee omgaan: stoppen of de 30 minuten volmaken.
Zelf maakte ik altijd mijn 30 minuten vol, simpelweg omdat ik zelf (haha, belachelijk, kan ik nu zien) de baas wilde zijn, en niet de een of andere gedachte van het ego die 20 minuten ook wel genoeg vond. Kijk er dus goed naar. Is het vermijdingsgedrag en/of eigenwijsheid, ga dan door naar 30 minuten.

[M.] Ik lijk alle kanten op te kunnen met de meditatie, maar wat ik precies doe hangt af van het doel en het doel heb ik uit het oog verloren.
[rob>] Ik geef je een simpel, doeltreffend handvat betreffende meditatie, bestaande uit drie opdrachten aan je geest, en dat is het enige dat je moet onthouden:
1. Je laat de mantra klinken in de geest.
2. Je luistert voortdurend naar de klank van de mantra.
3. Komen er gedachten tussendoor, dan ga je terug naar de mantra: je laat de mantra klinken in de geest, en je luistert naar de klank van de mantra.
Succes,
Rob

[M.] Dank je wel Rob, dat was een zeer duidelijk en verhelderend verhaal.
Ik heb echter nog een vraag over mantra's.
In 1975 heb ik een mantra gekregen toen ik Transcendente Meditatie ging doen. Door de jaren heen, heb ik ‘m zo nu en dan tevoorschijn gehaald, de mantra leek 'deel' van mij geworden te zijn, en het herhalen ervan bracht mij rechtstreeks naar een gebied van relatieve stilte, met betrekkelijk weinig gedachten. Een gebied overigens waar ik tegenwoordig zonder enige inspanning ook zonder deze mantra kan komen.
Nadat ik een aantal Koerdische meisjes ontmoette met dezelfde voornaam als mijn mantra, begreep ik de betekenis van deze klank: harmonie.
Ik weet dat een mantra een handig hulpmiddel is, ik heb dat ook in het verleden ervaren. Bovendien lijkt mijn gerommel (na jouw mail) te schreeuwen om een mantra.
Het artikel van Sudhir heb ik nog eens gelezen, de veelheid aan mantra's die hij beschrijft, voor alle mogelijke doeleinden, maakt het er niet eenvoudiger op. Hij verwoordt wel prachtig het belang van een mantra: "Mind (...) simply jumps from one object to another if the direction is not continuously given."
De vraag is nu, (hoewel ik na je verhaal erg onzeker ben over de relevantie van de vraag): Is de mantra die ik heb nog steeds geschikt en zo niet, hoe kom ik aan een geschikte mantra? Ik kan me voorstellen dat ie inmiddels z'n doel gediend heeft. Ik heb wat andere dingen uitgeprobeerd, zoals 'OM' en 'sahanavavatu...' ik weet niet of dat geschikt is, ze lijken wel krachtiger, maar ook erg onwennig.
Als het doel van de mantra slechts is mij richting te geven in de zin van mij niet door gedachten te laten afleiden, maakt het niet zoveel uit wat voor mantra ik daarvoor gebruik.
Als ik het echter goed begrepen heb, is de klank zelf 'richtinggevend', jouw 'marineren in de klank van de mantra' lijkt daar ook op te wijzen. In dat geval is een andere mantra wellicht zinvol.
Graag je ideeen hierover.

[M.] Beste M., 
Je laatste twee zinnen (die beide met ‘Als’ beginnen) zijn beide waar. Dit betekent dat je goed inzicht ontwikkeld hebt in deze materie.
Ik wil je dan ook het volgende voorstellen.
Ga nog even door met die mantra van de TM. Als je wilt kan ik je later initiëren in een nieuwe mantra.
Daarmee kom je dan in een traditielijn die via mij, Swami Narayanananda Saraswati (mijn guru in Rishikesh) en Shri Shantananda Sarasvati (gurudeva), loopt tot gurudeva Shri Brahamānanda Sarasvati. Bij deze laatste komt de traditielijn samen met de lijn via de TM / Maharishi Mahesh Yogi. Voor het doorgeven van de mantra in deze traditielijn heb ik toestemming gekregen en ik heb er ervaring mee.
Dit alles ter extra informatie. Het heeft net zoveel waarde als de waarde die jij er zelf aan geeft. Ik zelf vind het waarde en kracht hebben, mij doet het wat, maar dat hoeft niet voor jou te gelden. Je kunt deze info ook gewoon vergeten, als je je daar vrijer bij voelt.
Maar je vraag om een mantra klinkt helder en oprecht, dus ik wil daar graag aan beantwoorden.
Laat het me aub even weten, als je ervoor voelt om via mij een mantra te krijgen.
Groet,
Rob H. van DIjk

Vraag: Waarom meditatie?

Shankaracharya Shri Shantananda Saraswati zei daarover:

"Er zijn tien duidelijk waarneembare uitwerkingen van meditatie:
1. Een goede lichamelijke gezondheid en spoedig herstel bij ziekte;
2. Het inzicht ‘nutteloze zaken’ op te geven;
3. Een juist gevoel voor verhoudingen in het leven. Men doet de dingen bijvoorbeeld als het nodig is en niet uit ongebreidelde energie;
4. De ontwikkeling van ons vermogen te ervaren door de vijf organen van waarneming en de vijf organen van handeling;
5. Vergevingsgezindheid – die afhangt van het niet toelaten van opwinding in de geest. Vriendelijkheid en medeleven groeien op een natuurlijke manier uit tot universele liefde;
6. Het verdwijnen van het gevoel van afgescheidenheid – dit is van mij en dat is van een ander;
7. Bevrijding van hebzucht, afgunst en kwaadaardigheid; eerst wordt de hebzucht minder en die verdwijnt ten slotte helemaal;
8. Bevrijding van angst;
9. Het toenemen van zelfvertrouwen;
10. Het minder worden van neerslachtigheid. Men ziet de lichte kant van de dingen.